Không tính bề ngoài cho vay vay tra gop, cầm đồ, tín dụng đen còn tồn tại dưới bề ngoài cho vay tiền mặt không bắt buộc thế chấp, sản xuất vật tứ phân bón trả bằng “lúa non”, thậm chí núp bóng sở hữu danh nghĩa góp vốn khiến cho ăn… Làn sóng vỡ nợ vay tiêu dùng vốn hình thành ở Đắk Lắk, Đắc Nông vài năm trước, nay lại mở đầu quay lại ở Gia Lai và Kon Tum 1 thanh nữ trẻ ở miền rừng núi xã Phúc Thọ khóc, nói: “Nhà bố đẻ em, nhà bố chồng em đều nợ gần giống như nhà em, tức là vay hết tiêu chuẩn ở ngân hàng, quay sang vay con buôn mang lãi suất “cắt cổ”. tới định mức tiền vay ngân hàng cưới phi tần cho con (tức là cưới em về), hiện nay nhà chồng em vẫn chưa trả nổi. Hàng xóm nhiều người bị xiết nợ mất nhà, biệt xứ lang thang. với anh T cùng phi tần đồng thời 5 đứa con, bán hết công trình, tuần trước với mẫu côngtơ điện cũng trèo lên cây cột ọp ẹp dỡ xuống bán để trả nợ rồi”. “Chắc suốt đời tôi không trả được nợ vay tien nhanh trong ngay, chỉ với vay thêm” Trong chuyến công tác của mình, vô tình ngừng lại bên 1 nương cà phê chín đỏ, giữa lồng lộng gió, phóng tầm mắt ra tư phía núi non mênh mang của xã Phúc Thọ, huyện Lâm Hà (tỉnh Lâm Đồng), chúng tôi đã gặp mặt nhiều giọt nước mắt của bà con, khác biệt trong vùng đồng bào dân tộc Cơ Ho. Vẫn điệp khúc được mùa rớt giá, phân bón, thuốc trừ sâu, diệt cỏ đắt đỏ, cà phê vừa bán vừa cho. Vẫn bài ca đồ ăn thức uống, thuốc chữa bệnh đồng thời học phí cho con dòng cộng tăng, riêng giá cà phê... rớt từ 10.000 đồng/kg xuống còn 4.000 đồng/kg. Chị Minh khóc, cà phê chín mọng, tôi chẳng đủ sức mà hái, nhưng mà cũng chẳng mang tiền mà thuê người hái. bởi vì giả dụ thuê lao công hái cà phê ngừng, bán tác phẩm đi, chẳng đủ tiền trả người khiến cho mướn. công ty, thị trường, marketing, lãi suất, Tây Nguyên, cho vay, tín dụng đen, dân tộc, Lâm Đồng, tín-dụng-đen, Tây-Nguyên Ông già người Cơ Ho ở Lạc Dương, Lâm Đồng, nhà ông chồng chất nợ ngân hàng, nợ “con buôn”. Chúng tôi khảo sát cả khu vực, hiếm với nhà nào ko bận bịu nợ chồng chất, cục bộ họ phải vay lãi ngày với giá “cắt cổ”. Huyền, cô nhỏ với con bị tim bẩm sinh. Nhà “Bập” Luyn (người dân tộc Cơ Ho) ở tít trong xóm Thác Nếp (xã Phúc Thọ, Lâm Hà, Lâm Đồng). Đường đất lồi lõm, uốn lượn quanh những triền đồi nhưng rừng bị phá tan hoang, dưới suối thì các siêu thị đào rubi sa khoáng và khai thác cát bới giá lạnh bành. Tiếng máy nổ đinh tai nhức óc. Giữa rừng cà phê cằn cỗi, “Bập” cùng bầy con nheo nhóc tiếp chúng tôi. Nhà “Bập” ở ngoài xóm sắp nhà “ông giáo Thành” (ông này làm trưởng xóm) phía trung tâm xã. Thế mà, bởi vì “ăn quán”, nợ đủ đồ vật tiền, lãi mẹ đẻ lãi con nhà “con buôn”, lúc nên bán nhà bán đất, chạy mãi vào trong rừng này. “Vào đây rừng rậm lắm, thấy phổ biến cây thì phá thôi, chúng tôi ko biết gì cả, phá lấy đất khiến nhà đồng thời trồng cà phê. Nhà cũ bán cho người ta để trừ nợ, được 4 triệu đồng. Giờ bắt buộc tiền, “chốt” nương cà phê từ lúc đang xanh với giá rẻ. Tôi bán cho họ 2 tấn từ khi cà phê còn chưa... ra trái. cộng thêm 10 triệu tiền mặt đang nợ nữa. Hằng ngày chồng “Bập” Luyn đi khiến cho nhà người ta để trừ vào lãi suất tiền vay. Họ tính 40.000 đồng/tháng/1 triệu tiền vay. không trả được, ko có tiền, nhà đông con vẫn cần đi vay của họ để ăn (ăn quán rồi tính ra tiền, nợ đồng thời trả lãi hằng tháng). Nhà 5 đứa con, 2 đứa đầu buộc phải bỏ học rồi, nhà báo ạ”. “Mình không được học đa dạng, giờ chỉ biết đọc vài chữ, không coi viết nữa đâu. Học hết lớp một, sang lớp 2 học được đúng một tháng thì buộc phải bỏ. Nhà với khu đất sổ đỏ thì bán cho người ta rồi, giờ đi khiến cho thuê cho người ta để trả nợ phải đóng chưa dứt. Tôi chỉ cầu trời cho tôi trả được những khoản nợ vay của các chủ đại lý, lãi nặng quá, chắc suốt đời ko trả được mất. Nhà tôi với sổ hộ nghèo. Cán bộ ko cho vay tiền khiến cho ăn, cũng ko giúp mẫu gì bao giờ, càng ngày lãi càng phệ, tôi càng nghèo, thế nhưng năm ngoái cán bộ cắt mất tiêu chuẩn hộ nghèo của tôi. Tôi lên thôn kiến nghị thì họ bảo lên xã hỏi. Tôi chưa coi đề nghị hỏi ai đây!”.
